Instytut (poprzednio Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla) działa na podstawie Ustawy o instytutach badawczych z dnia 30 kwietnia 2010 r. Został utworzony na mocy uchwały Rady Ministrów nr 192/55 w 1955 r.

Organem założycielskim Instytutu jest minister właściwy do spraw gospodarki złożami kopalin.
Od kilkunastu lat – niezmiennie – Instytut na podstawie oceny Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych jest zaliczany przez Ministra Edukacji i Nauki do jednostek KATEGORII NAUKOWEJ A w grupie wspólnej oceny nauk ścisłych i inżynierskich.

Głównymi odbiorcami know-how Instytutu są przedsiębiorstwa przemysłu energetycznego, koksowniczego, gospodarki odpadami, a także małe i średnie przedsiębiorstwa oraz organy administracji rządowej i samorządowej.

Instytut współpracuje przy realizacji projektów badawczo-rozwojowych z ponad 50. krajowymi i zagranicznymi ośrodkami naukowo-badawczymi.

Do podstawowej działalności Instytutu należy prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych, przystosowanie i wdrożenie ich wyników do potrzeb gospodarki.

Instytut działa w obszarze transformacji energetycznej, gospodarki obiegu zamkniętego, ochrony powietrza oraz koksownictwa.


Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Hutniczego w Polsce (SITPH) 

jest stowarzyszeniem naukowo – technicznym reprezentującym społeczność branży hutniczej, integrującym polskich techników i inżynierów, działającym na rzecz wzmocnienia roli środowiska technicznego jako współtwórcy postępu cywilizacyjnego i zrównoważonego rozwoju. Jest członkiem Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT. Siedzibą SITPH są Katowice. Historia SITPH posiada swoje udokumentowane korzenie w roku 1892.  Stowarzyszenie zrzesza około 2 tysiące członków działających w trzech terenowych oddziałach w Częstochowie, Dąbrowie Górniczej i Krakowie, oddziale branżowym Karbochemii oraz w specjalistycznych kołach terenowych i jednostkach centralnych. 

Istotnym elementem działalności SITPH była i jest integracja zawodowa i społeczna członków, czynne włączanie się poprzez działania w zakresie budowy kadry technicznej i inżynierskiej oraz popularyzację innowacyjności oraz rozwój branży, a ponadto w budowę więzi koleżeńskich. Ważnym elementem integracji środowiskowej i promocji innowacyjno-technologicznej są warsztaty i szkolenia, sympozja i konferencje.

W pracy społecznej członkowie SITPH realizują w praktyce hasło Stanisława Staszica: Być narodowi użytecznym.